است ، و هرگز از آن خارج نمىشود » ؟ ! و در پايان آيه مىافزايد : « خداوند هر كس را بخواهد شنوا مىسازد تا دعوت حق را به گوش جان بشنود ، و به نداى مناديان توحيد لبيك گويد » ( * ( إِنَّ اللَّه يُسْمِعُ مَنْ يَشاءُ ) * ) . « و تو هرگز نمىتوانى سخن خود را به گوش مردگانى كه در قبرها خفته‌اند برسانى » ! ( * ( وَما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ ) * ) . فرياد تو هر قدر رسا ، و سخنانت هر اندازه دلنشين ، و بيانت هر مقدار گويا باشد ، مردگان از آن چيزى درك نمىكنند ، و كسانى كه بر اثر اصرار در گناه و غوطه ور شدن در تعصب و عناد و ظلم و فساد روح انسانى خود را از دست داده‌اند مسلما آمادگى براى پذيرش دعوت تو ندارند . بنا بر اين از عدم ايمان آنها نگران نباش ، و بيتابى مكن ، وظيفه تو ابلاغ و انذار است « تو تنها بيم دهنده اى » ( * ( إِنْ أَنْتَ إِلَّا نَذِيرٌ ) * ) . نكته‌ها : 1 - آثار ايمان و كفر مىدانيم قرآن براى مرزهاى جغرافيايى و نژادى و طبقاتى و مانند آن كه انسانها را از يكديگر جدا مىكند اهميتى قائل نيست ، تنها مرز را مرز « ايمان » و « كفر » شمرده است ، و به اين ترتيب تمام جامعه انسانى را به دو گروه « مؤمن » و « كافر » تقسيم مىكند . قرآن در معرفى ايمان در موارد متعددى آن را تشبيه به « نور » كرده است ، و كفر را به « ظلمت » و تاريكى و اين تشبيه زنده ترين معرف براى